O paradoksie Fermiego

Jak wieść głosi, pewnego razu słynny fizyk, Enrico Fermi, twórca pierwszego reaktora atomowego, przysłuchiwał się rozmowie swoich kolegów po fachu. Temat rozmowy był fascynujący – inne cywilizacje we wszechświecie. Padały liczne argumenty na rzecz ich istnienia, a nawet ewentualnej liczebności. W pewnym momencie Fermi wtrącił się do rozmowy, zadając proste pytanie: „To gdzie oni wszyscy są?” Przecież tylko w naszej galaktyce są miliardy gwiazd i często towarzyszą im planety. A wszechświat ma prawie 14 miliardów lat i na tych planetach mogło się w tym czasie rozwinąć życie oraz zaawansowane technicznie cywilizacje. Zatem, skoro jest wysoce prawdopodobne, że istnieje wiele obcych cywilizacji, dlaczego ich nie obserwujemy? To właśnie paradoks Fermiego.
Rozwiązania tego paradoksu mogą być różne. Niektórzy uważają, że istniejemy tylko my w całym wszechświecie. To bez wątpienia łechce nasze poczucie wyjątkowości. Ostatecznie nawet Bóg się wcielił w człowieka – bo nic innego nie miał pod ręką. Inni odpowiadają dowcipnie, że obcy nie wykazali zainteresowania Ziemianami, bo nie uznali ich za inteligentnych i tym samym za wartych kontaktu. Przypomina się tu anegdota, której autorem jest ks. prof. Michał Heller. Napisał kiedyś, że gdy w dyskusji temat schodzi na kwestie dotyczące inteligentnego życia we wszechświecie, to odpowiada, że ma wątpliwości, czy jest życie inteligentne nawet na naszej planecie.
Kogoś by mogło oburzyć takie stanowisko. Ja tylko powiem, że rozumiem księdza profesora – gdy starszy człowiek się świata napatrzy to mu mina rzednie. I zaczyna pojmować dlaczego żadna prawdziwie inteligentna istota by się ludźmi nigdy nie zainteresowała. A to z prostego powodu. Ludzie mają inteligencję, ale jest to inteligencja mozaikowa. Dobrze to znamy: wybitny poeta popiera faszyzm, noblista chemik produkuje gazy bojowe, genialny matematyk całe życie pozostaje na garnuszku mamusi. Ową mozaikową inteligencję, czyli tylko cząstkowe, fragmentaryczne funkcjonowanie wedle jako tako rozumnych zasad, przejawia praktycznie cała populacja homo sapiens.
Moją ulubioną hipotezą, która wyjaśnia istnienie inteligencji mozaikowej jest to, że każdy ma swój cień, ciemną, nieuświadomioną stronę swej osobowości, w której nie jest dobrą, inteligentną istotą, ale debilem, kretynem, idiotą, zboczeńcem czy dziwką. Taka konstrukcja naszego umysłu wynika z formy jaką przyjmuje nasza świadomości, która jest wąska i ograniczona do powierzchni naszego ciała. Jak pisał Allan Watts, jesteśmy zamknięci w kapsule skóry. A ta kapsuła mieści w sobie bardzo mało świadomości. Czasem owa świadomość rozciąga się nieco poza jednostkę – na rodzinę, klan, plemię, naród – to jednak daje jeszcze gorsze efekty niż ograniczona świadomość indywidualna. Takie narracyjne poszerzenie (bo tu łącznikiem nie jest doświadczenie, ale zawsze jakiś mit czy ideologia) prowadzi najczęściej do nienawiści wobec tych, którzy są wykluczeni ze wspólnej opowieści, czyli wobec obcych, a następnie do nacjonalizmu, prześladowań i wojen. Nie zapominajmy – żadna inteligentna istota nie zainteresowana dominowaniem innych, a tylko chce poznać samą siebie.
I to skazuje ludzkość na skreślenie. Stanisław Lem określił gatunek ludzki przepięknym mianem ohydek szalej (monstroteratum furiosum). Jest to o wiele bardziej adekwatne miano niż absurdalne, narcystyczne homo sapiens. Gdyby gdzieś tam istniały obce cywilizacje, to być może w imię kosmicznej eugeniki by chciały ludzkość zlikwidować. Ale nawet nie musiałyby tych ograniczonych, zdegenerowanych małp, jakimi są ludzie, eksterminować, bo one wkrótce same doprowadzą się do zagłady. Są wielką pomyłką ewolucji, i wszechświat powinien być ochroniony przed takimi jak one. Potencjał destrukcji, jaki te małpy niosą ze sobą jest tak duży, że należy się cieszyć, iż skierowały go na siebie.

3 komentarze do “O paradoksie Fermiego”

  1. GregPast's awatarGregPast

    Ciekawe, gdyż nie tak dawno myślałem o podobnych rzeczach. Również w kontekście paradoksu Fermiego, który barszo mocno mnie kiedyś fascynował i w sumie nadal tak jest. Ale konkretniej – ponownie przyszło mi to do głowy w kontekście rozwoju AI. Otóż inteligente w naszym rozumieniu gatunki pozaziemskie również mogły pomyśleć o stworzeniu czegoś podobnego. Tworząc naukę, a potem skupiając się głównie na produkcji nowych wyników (jak ma to miejsce we współczesnej tzw. nauce), chcieli ich coraz więcej i więcej. I tak stworzyli coś jak nasze AI. I teraz rozwój mógł pójść w dwóch kierunkach. Jakiś obcy ohydek szalej wyszalał na maksa dzięki temu i rozwalił cały ich świat. A w drugim przypadku – zobaczyli, że tak rozumiana inteligencja nie jest wcale istotą człowieczeństwa skoro można ją stosunkowo łatwo skopiować i mocno rozwinąć po jedynie 300 latach nauki. I skierowali się na rozwój samych siebie. Oczywiście pomiędzy tymi dwoma skrajnościami może być cała masa pośrednich postaw. Ale wydaje mi się, że możliwość rozwinięcia sztucznej inteligencji może właśnie ograniczać rozwój takich cywilizacji, które byłyby skłonne eksplorować kosmos. Bo właśnie albo się wyniszczą albo zwrócą ku sobie i wtedy przestanie ich to aż tak bardzo obchodzić.

    Polubienie

    Odpowiedz ↓

Skomentuj